İmar Kanunu'nun 18. madde uygulaması, belediye ya da valiliğin imar hududu içindeki arsa ve arazileri malik muvafakati aranmaksızın birleştirip imar planına uygun ada ve parsellere yeniden ayırması işlemidir. Bu düzenleme sırasında parsellerin yüzölçümünden kamu hizmet alanları için düzenleme ortaklık payı (DOP) düşülebilir. Parsel sahibi, düzenleme sonunda tapuda yeni parsel ve yeni yüzölçümüyle kayıtlı hâle gelir.
Uygulamanın dayanağı ve amacı
3194 sayılı İmar Kanunu'nun 18. maddesi, belediyelere (belediye ve mücavir alan dışında valiliklere) imar planına uygun parselasyon yapma ve re'sen tescil ettirme yetkisi verir. Madde, birbirinden bağımsız ve düzensiz parsellerin yol, park, okul gibi donatılarla birlikte planlı bir yapıya kavuşturulmasını amaçlar. Uygulamada bu işleme parselasyon planı, imar uygulaması ya da 18. madde uygulaması denilir.
Kanuna göre belediyeler, düzenlemeye tabi tutulan arazi ve arsaların dağıtımı sırasında yüzölçümlerinden yeteri kadar sahayı, düzenleme alanındaki nüfusun kentsel faaliyetlerini sürdürebilmesi için gerekli umumi hizmet alanlarının tesisi ve düzenleme dolayısıyla meydana gelen değer artışları karşılığında düzenleme ortaklık payı olarak düşebilir.
Düzenleme ortaklık payı
DOP, kanunda üst sınırla düzenlenmiştir: düzenleme ortaklık payları, düzenlemeye tabi tutulan arazi ve arsaların düzenlemeden önceki yüzölçümlerinin yüzde kırk beşini geçemez. Bu oran zaman içinde değişmiştir; eski kaynaklarda yüzde otuz beş ya da yüzde kırk olarak da görülebilir. Güncel kanun metni yüzde kırk beşi üst sınır olarak belirler.
DOP ile oluşturulan alanlar kanunda sayılan hizmetler için kullanılır. Bunlar arasında yol, meydan, park, otopark, çocuk bahçesi, yeşil saha, ibadet yeri, okul alanları, sağlık tesisi alanları, pazar yeri ve belediye hizmet alanları bulunur. Bu alanlar bu hizmetlerle ilgili tesislerden başka amaçla kullanılamaz.
Önemli ilkeler şunlardır:
- Aynı parselden bir defadan fazla DOP alınmaması esastır.
- Plan kararlarıyla yapılaşma koşulunda ve nüfusta artış olursa, daha önce yapılan terk ve kesintiler dikkate alınarak ilk uygulamadaki oran yüzde kırk beşe kadar tamamlanabilir.
- Parselin bir kısmı kamulaştırılacaksa DOP, kamulaştırmadan arta kalan saha üzerinden ayrılır.
- Mevcut yapılar nedeniyle DOP alınamayan parsellerde pay, bedele dönüştürülebilir; bedelin ödenmesi tapu işlemlerini etkiler.
Parsel sahibine etkisi
DOP kesintisi nedeniyle parselin yüzölçümü küçülür; buna karşılık yeni parsel imar planı ile belirlenmiş yapılaşma koşullarına sahip olur. Parselin değeri, yüzölçümünün yanı sıra imar durumu, konumu ve yola cephesiyle de ilişkilidir. Düzenleme sonucunda değerin artıp artmayacağı her parsel için ayrı değerlendirme gerektirir ve herhangi bir getiri taahhüdü olarak yorumlanmamalıdır.
Kanun, düzenleme sonucu maliklere verilecek parsellerin öncelikle düzenlemeye alınan taşınmazın bulunduğu yerden, mümkün olmazsa en yakın eşdeğer alandan verilmesini öngörür. İmar adalarında kalan hisseli arsa ve araziler, asgari parsel büyüklüğünü karşılamak kaydıyla, hisse sahiplerinin muvafakati hâlinde ya da fiilî kullanım esasına göre müstakil hâle getirilebilir.
Belediye ya da valiliğin parselasyon planlarını imar planlarının kesinleşme tarihinden itibaren beş yıl içinde yapması ve onaylaması esastır.
Uygulama süreci
- İmar planı onaylanıp kesinleşir.
- İdare, düzenleme sahasını belirler ve parselasyon planını hazırlar.
- Plan, kanun ve yönetmelik hükümlerine göre ilan edilir; maliklere itiraz imkânı tanınır.
- Onaylanan parselasyon planı tapu müdürlüğüne bildirilir ve yeni parseller tescil edilir.
- Tescil sonrasında yeni tapu ile imar ve ruhsat işlemleri yürütülür.
İlan, itiraz ve dava süreleri idarenin yayımladığı ilan metninde ve ilgili yönetmelikte belirtilir. Süreler hak düşürücü olabileceğinden ilan tarihinin takip edilmesi önemlidir.
Satın alma öncesinde kontrol
Bir arsa satın alınırken parselin 18. madde uygulamasına girip girmediği, uygulamanın tamamlanıp tamamlanmadığı ve tapudaki yüzölçümünün uygulama öncesi mi sonrası mı olduğu araştırılmalıdır. Uygulama henüz yapılmamış bir parselde ileride DOP kesintisi nedeniyle yüzölçümü azalabilir. Tapu kaydındaki beyanlar bölümü ve belediyenin imar uygulaması ilanları bu bakımdan incelenmelidir.
Eskişehir'de imar uygulaması ilanları ilgili ilçe belediyelerince yayımlanır. Tepebaşı Belediyesi internet sitesinde İmar Uygulaması İlanları bölümü, Odunpazarı Belediyesi internet sitesinde ise İmar Planı İlanları bağlantısı yer almaktadır. Güncel ilanlar için bu sayfalar ve imar müdürlükleri esas alınmalıdır.
Sık sorulan sorular
18. madde uygulamasında mülkiyet kaybı olur mu?
Mülkiyet kaybı değil, yüzölçümü ve konum değişimi söz konusudur. Parsel sahibi yeni parselin maliki olur; DOP kesintisi nedeniyle yüzölçümü azalabilir.
DOP oranı her yerde aynı mıdır?
Kanundaki üst sınır yüzde kırk beştir. Uygulanan oran, imar uygulamasının niteliği ve parselin önceki kesintilerine göre değişir.
Parselasyon planına itiraz edilebilir mi?
Plan ilan edilir ve maliklerin itiraz hakkı vardır. Süre ve merci için ilanın kendisi ve ilgili yönetmelik esas alınmalıdır.
Tapuda DOP kesintisi önceden görülebilir mi?
Hayır. Kesinti, parselasyon planı onaylandıktan sonra yeni tapuya yansır. Öncesinde belediyenin imar uygulaması bilgileri incelenmelidir.
Kaynaklar
- 3194 sayılı İmar Kanunu, mevzuat.gov.tr
- Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü
- Tepebaşı Belediyesi
- Odunpazarı Belediyesi
- Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki, mali veya yatırım danışmanlığı yerine geçmez. Oran ve tutarlar değişebilir; işlem öncesinde ilgili kurumun güncel duyurusu esas alınmalıdır.

