İfraz, tapuda tek parsel olarak kayıtlı bir taşınmazın birden fazla bağımsız parsele ayrılmasıdır. İmar planı içinde ifraz, parselasyon planı tescil edilmiş alanlarda ve imar mevzuatına uygun olarak yapılabilir. Belediye ya da valilikteki onay sürecinin ardından işlem tapu müdürlüğünde tescil edilir.
İmar planı içinde ifraz
3194 sayılı İmar Kanunu'nun 15. maddesine göre imar planı bulunan alanlarda önce parselasyon planının yapılması esastır. İfraz ve tevhit (birleştirme) işlemleri, parselasyon planı tescil edilmiş alanlarda yapılabilir. Yapılacak ifrazın imar planına ve imar mevzuatına uygun olması da şarttır. Kanun, kamu yatırımları, koruma amaçlı imar planı bulunan alanlar ve büyük bölümü planına uygun oluşmuş imar adalarının kalan kısımları gibi bazı durumlarda bu şartların aranmayacağını ayrıca belirtir.
İmar planında parsel cepheleri belirlenmemişse asgari cephe genişlikleri ve büyüklükleri yönetmelikte belirtilen esaslara göre tespit edilir. Bu nedenle ifraz öncesinde parselin imar durumu sorgulanmalı ve oluşacak parsellerin plan koşullarını sağlayıp sağlamadığı kontrol edilmelidir.
İmar planı dışında ifraz
İmar planı dışında kalan alanlarda ilgili yönetmeliklerde belirlenen miktarlardan küçük ifrazlara izin verilmez. Taşınmaz tarım arazisiyse 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu da devreye girer. Kanuna göre tarım arazileri Bakanlıkça belirlenen büyüklüklerin altında ifraz edilemez, hisselendirilemez. Tarım arazilerinde ifraz, hisselendirme, pay temliki, taksim ve vasıf değişikliği işlemleri Bakanlığın iznine bağlıdır. Ayrıca yeter gelirli tarımsal arazi büyüklüğünün altında ifraz yapılamaz.
5403 sayılı Kanun'un 8. maddesine göre asgari tarımsal arazi büyüklüğü mutlak tarım, marjinal tarım ve özel ürün arazilerinde 2 hektardan, dikili tarım arazilerinde 0,5 hektardan, örtü altı tarımı yapılan arazilerde 0,3 hektardan küçük belirlenemez; Bakanlık bu büyüklükleri artırabilir. Yeter gelirli tarımsal arazi büyüklükleri ise kanuna ekli listede il ve ilçe bazında yer alır (md. 8/A). Bu nedenle güncel değer için Tarım ve Orman Bakanlığı il müdürlüğü ve ilgili tapu kaydındaki şerhler esas alınmalıdır.
Karşılaştırma
| Konu | İmar planı içi | İmar planı dışı |
|---|---|---|
| Dayanak | İmar Kanunu m. 15 ve 16, imar planı | İmar Kanunu m. 15, plansız alan yönetmeliği, tarım arazisi için 5403 sayılı Kanun |
| Ön koşul | Tescilli parselasyon planı | Yönetmelikteki asgari büyüklükler |
| Onay makamı | Belediye encümeni | Valilik (belediye ve mücavir alan dışında; il idare kurulu ya da yönetmelikte belirtilen birim) |
| Tarım arazisinde ek izin | Genellikle aranmaz | Bakanlık izni gerekir |
Başvuru adımları
- Parselin imar durumu ve tapu kaydındaki şerhler kontrol edilir.
- Parsel plan içindeyse parselasyon planının tescil edilip edilmediği öğrenilir.
- Harita mühendisi ya da lisanslı büro tarafından ifraz (ayırma) haritası hazırlanır.
- Başvuru, belediye ve mücavir alan içinde belediyeye, dışında valiliğe yapılır.
- Belediye encümeni ya da il idare kurulu uygunluğu onaylar.
- Onaylanan işlem tapu müdürlüğüne bildirilir ve tescil edilir.
- Hisseli parselde tüm maliklerin ifraz talebine katıldığı belgelenir.
Süreler ve masraflar
İmar Kanunu'nun 16. maddesine göre belediye ve mücavir alan içindeki taşınmazların ifrazı ve tevhidi belediye encümenleri ya da il idare kurulları tarafından onaylanır. Onay işlemi başvurunun belediyeye veya valiliğe ulaşmasından itibaren en geç 30 gün içinde sonuçlandırılır ve 15 gün içinde tapuya bildirilir. Tapu dairesi de tescil işlemini bir ay içinde sonuçlandırmakla yükümlüdür. Pratikte eksik belge ve harita düzeltmeleri süreyi uzatabilir.
Masraf kalemleri arasında harita ve ifraz projesi bedeli, tapu harcı ve tapu hizmet bedeli yer alır. Harçlar Kanunu'ndaki (4) sayılı tarifede ifraz, taksim ve birleştirme işlemleri için kayıtlı değer üzerinden nispi harç öngörülmüştür. Güncel oran ve hizmet bedeli için TKGM ve Gelir İdaresi Başkanlığı duyurularına bakılmalıdır.
Eskişehir'de başvuru
Eskişehir'de imar planı içindeki parseller için başvuru, parselin bulunduğu ilçe belediyesinin imar birimine yapılır. Tepebaşı ve Odunpazarı belediyeleri internet sitelerinde imar planı ve imar durumu hizmetleri sunmaktadır. Plansız alandaki taşınmazlar için başvuru ilgili valilik birimleri üzerinden yürütülür. Tapu tescili ise taşınmazın bağlı olduğu tapu müdürlüğünde yapılır.
Sık sorulan sorular
İfraz ile tevhit arasındaki fark nedir?
İfraz bir parselin bölünmesi, tevhit ise bitişik parsellerin birleştirilmesidir. İkisi de aynı kanun maddeleri kapsamında belediye veya il idare kurulu onayına tabidir.
Hisseli bir arsa ifraz edilebilir mi?
Hisseli parselde ifraz için imar planı ve mevzuat koşulları sağlanmalı, uygulamada tüm paydaşların talep ya da muvafakati aranmalıdır. Tarım arazisinde ek olarak Bakanlık izni gerekir.
İfraz sonrası yeni parsel her zaman yapılaşabilir mi?
Hayır. Yeni parselin yapılaşabilmesi imar planındaki asgari parsel büyüklüğü ve cephe koşullarını sağlamasına bağlıdır.
İfraz bedelsiz bir işlem midir?
Hayır. Harita, harç ve hizmet bedeli gibi masraflar vardır. Ayrıca imar uygulamasında düzenleme ortaklık payı gibi kesintiler söz konusu olabilir.
Kaynaklar
- 3194 sayılı İmar Kanunu, mevzuat.gov.tr
- 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu
- 492 sayılı Harçlar Kanunu
- Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü
- Tepebaşı Belediyesi
- Odunpazarı Belediyesi
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki, mali veya yatırım danışmanlığı yerine geçmez. Oran ve tutarlar değişebilir; işlem öncesinde ilgili kurumun güncel duyurusu esas alınmalıdır.

