Arsa satın almadan önce güncel tapu kaydı, imar durumu, tapudaki şerh ve irtifak hakları, parselin sahadaki sınırları ve altyapı durumu incelenmelidir. Bu belgeler birlikte değerlendirilmeden verilen bir satın alma kararı, yapılaşma haklarının beklenenden farklı çıkmasına yol açabilir.
Tapu kaydı
Güncel tapu kaydında parselin ili, ilçesi, mahallesi, ada ve parsel numarası, yüzölçümü, niteliği ve maliklerin pay oranları görülür. Kaydın üç bölümü ayrı ayrı okunmalıdır:
- Mülkiyet bölümü: malik ve pay bilgisi
- Beyanlar bölümü: imar uygulaması, kamu kısıtlamaları ve yönetim planı gibi bilgiler
- Şerhler ve ipotek: haciz, ipotek, satış vaadi, önalım ve benzeri kayıtlar
Mal sahibinin kendi taşınmazı e-Devlet üzerinden görülebilir; satın alacak kişi için güncel kayıt, satıcı aracılığıyla ya da tapu müdürlüğünden temin edilir. Parselin konumu TKGM Parsel Sorgulama ile kontrol edilebilir.
İmar durumu ve plan
İmar durumu, parselin hangi amaçla kullanılabileceğini ve yapılaşma koşullarını gösterir. Tapudaki nitelik yapılaşma hakkı vermez; yapılaşma hakkı imar planı kararlarından doğar. Arsanın bir bölümü yol, park ya da sosyal donatı alanına ayrılmış olabilir. Ayrıca parselin henüz parselasyon planına girip girmediği, İmar Kanunu 18. madde uygulamasıyla düzenleme ortaklık payı kesintisine tabi olup olmadığı belediyeden öğrenilmelidir. Ayrıntılar için imar durumu sorgulama ve 18. madde rehber yazılarına bakılabilir.
Kontrol listesi
| Belge veya bilgi | Nereden alınır | Neden önemli |
|---|---|---|
| Güncel tapu kaydı | Tapu müdürlüğü, e-Devlet | Malik, pay, şerh ve ipotek durumu |
| İmar durumu | Belediye imar birimi | Yapılaşma koşulları ve kullanım kararı |
| Parsel konumu ve sınırlar | TKGM Parsel Sorgulama, harita mühendisi | Sahadaki sınırların tapuyla uyumu |
| Emlak vergisi durumu | Belediye | Birikmiş borç ve emlak vergisi değeri |
| Tarım arazisi bilgisi | Tarım ve Orman İl Müdürlüğü | Arazi sınıfı ve izin koşulları |
| Altyapı durumu | Belediye, ilgili kurumlar | Yol, su, elektrik ve kanalizasyon erişimi |
| Zemin ve risk bilgisi | Belediye, ilgili idare | Riskli alan ya da zemin sorunu olup olmadığı |
Şerh, beyan ve irtifak hakları
Tapu kaydında yer alan şerh ve beyanlar, arsanın kullanımını ve devrini etkileyebilir. İrtifak hakkı, parsel üzerinde bir başkasının yararına kurulmuş sınırlı ayni haktır; geçit hakkı ya da enerji nakil hattı geçişi gibi hâller örnektir. İmar mevzuatına aykırılık bilgisi de tapu kayıtlarının beyanlar hanesine işlenebilir. Hisseli arsalarda yapılaşma ve ortaklığın giderilmesi riskleri ayrıca değerlendirilmelidir; bu konuda hisseli tapu rehber yazısı bilgi verir.
Parsel tarım arazisiyse 5403 sayılı Kanun kapsamında asgari büyüklük, ifraz ve hisselendirme sınırlamaları, tarım dışı kullanım izni gibi konular da incelenir. Yeter gelirli tarımsal arazi büyüklüğü bulunan taşınmazlarda bu niteliğin tapuya şerh edilmesi öngörülmüştür.
Altyapı ve fiili durum
Arsanın yola cephesi, kamuya açık yola erişimi, su, elektrik ve kanalizasyon bağlantı imkânı belediye ve ilgili kurumlardan sorulmalıdır. Saha ziyareti sırasında sınırların tapu kaydıyla uyumu kontrol edilir; gerekirse harita mühendisinden aplikasyon (sınırların arazide işaretlenmesi) hizmeti alınır. Komşu parsellerle sınır uyuşmazlığı bulunup bulunmadığı da araştırılmalıdır.
Parselin çevresinde devam eden imar planı değişikliği, kamulaştırma ya da yol genişletme çalışması olup olmadığı belediyelerin plan ilanlarından ve kamu kurumlarının duyurularından izlenebilir. Bu bilgi, yapılaşma hakkını ve parselin gelecekteki kullanımını doğrudan etkileyebilir.
Satış sözleşmesi ve şekil
Türk Borçlar Kanunu'nun 237. maddesine göre taşınmaz satışının geçerli olabilmesi için sözleşmenin resmî şekilde düzenlenmesi şarttır. Taşınmaz satış vaadi sözleşmeleri de resmî şekilde düzenlenmedikçe geçerli olmaz. Uygulamada satış tapu müdürlüğünde yapılır; satış vaadi ise noterde düzenlenir. Bu nedenle sadece adi yazılı sözleşme ya da elden ödeme yeterli güvence sağlamaz.
Eskişehir'de pratik adımlar
Eskişehir'de imar durumu için parselin bulunduğu belediyenin imar birimine ya da e-imar sayfasına başvurulabilir. Tepebaşı Belediyesi internet sitesinde E-İmar, Odunpazarı Belediyesi sitesinde İmar Durumu Sorgulama hizmeti yer almaktadır. Tapu işlemleri taşınmazın bağlı olduğu tapu müdürlüğünde yapılır.
Sık sorulan sorular
Tapu kaydı mı yoksa imar durumu mu daha önemlidir?
İkisi de gereklidir. Tapu mülkiyeti, imar durumu ise yapılaşma hakkını gösterir.
Arsa ile tarla aynı şey midir?
Hayır. Arsa genellikle imar planı içinde yapılaşmaya ayrılmış parseli ifade eder. Tapuda tarla yazan parselde tarım mevzuatı geçerlidir.
Satıcıdan hangi belgeler istenir?
Tapu senedi ya da güncel kayıt, kimlik, emlak vergisi ilişkisi ve varsa imar durumu belgesi istenebilir. Satıcı temsilciyse vekâletname de kontrol edilir.
Ekspertiz zorunlu mu?
Genel kural olarak zorunlu değildir; kredi kullanılacaksa banka değerleme raporu isteyebilir.
Kaynaklar
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu, mevzuat.gov.tr
- 3194 sayılı İmar Kanunu
- TKGM Parsel Sorgulama
- e-Devlet Kapısı
- Tepebaşı Belediyesi
- Odunpazarı Belediyesi İmar Durumu Sorgulama
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki, mali veya yatırım danışmanlığı yerine geçmez. Oran ve tutarlar değişebilir; işlem öncesinde ilgili kurumun güncel duyurusu esas alınmalıdır.

