Arsa payı karşılığı inşaat sözleşmesi, arsa sahibinin arsa payının bir bölümünü yükleniciye devretmesi, yüklenicinin de binayı yaparak bağımsız bölümlerin belirlenen kısmını arsa sahibine bırakması esasına dayanan sözleşmedir. Sözleşmede paylaşım oranı, teslim tarihi ve cezai şart açıkça yazılmalı; sözleşme resmî şekilde, uygulamada noterde düzenleme şeklinde yapılmalıdır.
Sözleşmenin yapısı
Arsa karşılığı kat sözleşmesinde iki unsur birlikte bulunur: arsa payının devri vaadi ve yüklenicinin bina yapma borcu. Bina yapma borcu Türk Borçlar Kanunu'nun 470. maddesindeki eser sözleşmesine, arsa payının devri ise taşınmaz mülkiyetinin devrine ilişkin hükümlere dayanır. Bu nedenle sözleşme, hem inşaat hem tapu devri bakımından hukuki sonuç doğurur.
Uygulamada bağımsız bölümlerin hangi katta ve hangi numarada olacağı, tapuya tescilin hangi aşamada yapılacağı ve kat irtifakının ne zaman kurulacağı sözleşmede ayrıca belirlenir. Kat irtifakı ile kat mülkiyeti arasındaki fark için ilgili rehber yazısına bakılabilir.
Resmî şekil
Taşınmaz mülkiyetinin devrini amaçlayan sözleşmeler resmî şekle tabidir. Türk Borçlar Kanunu'nun 237. maddesi taşınmaz mülkiyetinin devrine ilişkin sözleşmelerde resmî şekli arar; uygulamada arsa payı karşılığı inşaat sözleşmeleri noterde düzenleme şeklinde yapılır. 2644 sayılı Tapu Kanunu'nun 26. maddesine göre noterler tarafından düzenlenen arsa payı karşılığı inşaat sözleşmeleri taraflardan biri isterse gayrimenkul siciline şerh verilebilir. Şerhten itibaren beş yıl içinde satış yapılmaz ya da irtifak hakkı tesis edilip tescil edilmezse şerh re'sen terkin edilir. Bu nedenle şerhin süresi takip edilmelidir.
Sözleşmede bulunması gereken maddeler
| Madde | İçerik |
|---|---|
| Taraflar ve taşınmaz | Kimlik, vekil ise vekâletname, ada ve parsel bilgisi |
| Paylaşım oranı | Arsa sahibine kalacak bağımsız bölümler, yükleniciye kalacaklar, her birinin kat, cephe ve numarası |
| Proje ve ruhsat | Mimari proje, yapı ruhsatının kim tarafından ve ne zamana kadar alınacağı |
| Teslim tarihi | İnşaatın başlangıç ve bitiş tarihleri, iskan alma süresi |
| Cezai şart | Gecikme için gün ya da ay bazında ceza |
| Teminat | Yüklenici ile ilgili güvence, ipotek, teminat mektubu gibi araçlar |
| Vergi ve harçlar | Hangi tarafın hangi masrafı yüklendiği |
| Kat irtifakı ve tapu | Kat irtifakının kurulması, tapu devri takvimi |
| Ayıp ve kusur | Eksik iş ve ayıplı imalat için yükümlülükler |
| Fesih | Sözleşmenin hangi hâllerde sona ereceği |
Cezai şart ve teslim tarihi
Türk Borçlar Kanunu'nun 179 ve devamı maddeleri cezai şartı düzenler. Taraflar cezanın miktarını serbestçe belirleyebilir (md. 182); hâkim aşırı gördüğü ceza koşulunu kendiliğinden indirir. Teslim tarihi yalnızca inşaatın bitişine değil, yapı kullanma izninin alınmasına ve bağımsız bölümlerin tapuya tescil edilmesine göre belirlenirse arsa sahibinin hakları daha net korunur. Gecikme hâlinde cezanın başlangıç tarihi ve hesaplama yöntemi sözleşmede açıkça yer almalıdır.
Sözleşme öncesinde incelenecekler
- Arsanın tapu kaydı ve imar durumu, emsal ve yapılaşma hakkı kontrol edilir.
- Yüklenicinin geçmiş projeleri ve mali durumu araştırılır.
- Arsa sahibine kalacak bağımsız bölümlerin proje üzerinde yeri ve ölçüsü doğrulanır.
- Yapı ruhsatı ve proje onayı sorumluluğu ve zamanlaması netleştirilir.
- Vergi ve harç yükümlülükleri için mali müşavir görüşü alınır.
- Sözleşme taslağı bir avukat tarafından incelenir.
Arsa payının devir takvimi ayrıca kritiktir. Payın tamamının peşin devri yerine, inşaat ilerledikçe kademeli devri sözleşmede öngörülebilir; bu tercih tarafların risk dağılımını değiştirir. Yüklenicinin bağımsız bölümleri üçüncü kişilere satması hâlinde arsa sahibine kalacak bölümlerin tescil zamanı da açıkça yazılmalıdır.
Hisseli arsalarda bütün paydaşların sözleşmeye katılması gerekir. Medeni Kanun'a göre olağan kullanımı aşan yapı işleri için bütün paydaşların kabulü aranır.
Eskişehir'de uygulama
Eskişehir'de arsa karşılığı sözleşme yapılacak parselin imar durumu ilgili ilçe belediyesinden alınır. Tepebaşı ve Odunpazarı belediyelerinin internet sitelerinde imar durumu ve ruhsat hizmetleri bulunmaktadır. Sözleşme noterde düzenlenir; tapu müdürlüğünde işlem yapılıp yapılamayacağı ilgili müdürlükten sorulabilir. Vergi sonuçları için yerel mali müşavire danışılması uygundur.
Sık sorulan sorular
Adi yazılı arsa karşılığı sözleşmesi geçerli midir?
Taşınmaz mülkiyetinin devrini içeren sözleşmeler resmî şekle tabidir; uygulamada noterde düzenleme şeklinde yapılır. Resmî şekle uyulmayan sözleşmenin hukuki sonuçları tartışmalı olabilir; avukat desteği önerilir.
Paylaşım oranı nasıl belirlenir?
Oran, arsa değeri, yapılaşma hakkı, inşaat maliyeti ve piyasa koşullarına göre taraflarca serbestçe belirlenir. Kanunda sabit bir oran yoktur.
Yüklenici işi bırakırsa ne olur?
Sözleşmedeki fesih ve cezai şart maddeleri uygulanır. Teminat ve şerh gibi önlemler bu aşamada önem taşır.
Sözleşme tapuya şerh edilir mi?
Noterce düzenlenen arsa payı karşılığı inşaat sözleşmesi, taraflardan biri isterse gayrimenkul siciline şerh edilebilir.
Kaynaklar
- 2644 sayılı Tapu Kanunu, mevzuat.gov.tr
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu
- 634 sayılı Kat Mülkiyeti Kanunu
- Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü
- Tepebaşı Belediyesi
- Odunpazarı Belediyesi
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki, mali veya yatırım danışmanlığı yerine geçmez. Oran ve tutarlar değişebilir; işlem öncesinde ilgili kurumun güncel duyurusu esas alınmalıdır.

