Tapu harcı, gayrimenkul satışında hem alıcıdan hem satıcıdan ayrı ayrı alınır. Matrah, emlak vergisi değerinden az olmamak üzere beyan edilen devir ve iktisap bedelidir. Harç, bu matrahın tarifede belirtilen oranıyla hesaplanır; oranın güncel hâli mevzuat.gov.tr'den ve tapu müdürlüğünden teyit edilmelidir.
Hukuki dayanak
Tapu harcı, 492 sayılı Harçlar Kanunu'nun tapu ve kadastro harçlarına ilişkin hükümleri ile (4) sayılı tarifesine dayanır. Kanunun 58. maddesi, tarifede belirtilen kişilerin harcı ödemekle yükümlü olduğunu; tarifede belirtilmeyen işlemlerde ise aksi kararlaştırılmadıkça mülkiyeti ya da mülkiyetten gayrı ayni hakları iktisap edenlerin ödeyeceğini söyler. İvaz karşılığı devirlerde ise tarifenin ilgili bendi devir eden ve devir alan için ayrı ayrı harç öngörür.
Alıcı ve satıcı payı
Satış işleminde:
- Satıcı, devir eden sıfatıyla harç öder.
- Alıcı, devir alan sıfatıyla harç öder.
- Her iki taraf için oran ve matrah aynıdır.
Taraflar kendi aralarında harç yükünü farklı paylaşmayı kararlaştırabilir; örneğin satıcının harcını alıcının üstlenmesi gibi. Böyle bir anlaşma tarafların birbirine karşı yükümlülüğünü düzenler. Ayrıntılı hukuki sonuçlar için avukata danışılması uygundur.
Harç matrahı
Kanunun 63. maddesine göre gayrimenkul devir ve iktisaplarında tapu ve kadastro harcı, emlak vergisi değerinden az olmamak üzere beyan edilen devir ve iktisap bedeli üzerinden hesaplanır. Emlak vergisi değeri, 1319 sayılı Emlak Vergisi Kanunu'nun 29. maddesine göre belirlenen vergi değeridir. Bu nedenle:
| Durum | Matrah |
|---|---|
| Beyan edilen bedel emlak vergisi değerinden yüksek | Beyan edilen bedel |
| Beyan edilen bedel emlak vergisi değerinden düşük | Emlak vergisi değeri |
| Cebrî icra ve şüyuun izalesi satışları | Satış bedeli |
| Kamulaştırma | Takdir edilen bedel |
| Kat irtifaklı gayrimenkullerin devri | Devir ve iktisap bedelinin tamamı |
Emlak vergisi değerini gösteren belge, taşınmazın bağlı olduğu belediyeden alınır. Eskişehir'de bu belge için ilgili ilçe belediyesinin vergi birimine ya da e-belediye hizmetlerine başvurulabilir.
Hesaplama adımları
- Belediyeden güncel emlak vergisi değeri öğrenilir.
- Satış bedeli belirlenir; bu bedel beyan edilecek tutardır.
- İkisinden yüksek olanı matrah kabul edilir.
- Matrah, tarifedeki oranla çarpılarak harç hesaplanır.
- Alıcı ve satıcı harcı ayrı ayrı belirlenir.
Tarifede kanunla getirilen oran binde ondur; Cumhurbaşkanı bu oranı gayrimenkullerin türleri, yeni inşa edilen konut ya da işyerlerinin ilk satışı, büyüklükleri, bulunduğu yer ve vergi değerleri itibarıyla bir katına kadar artırmaya, onda birine kadar indirmeye yetkilidir. Bu yetkiye dayanılarak ivazlı devirlerde uygulanan oran binde yirmidir; harç alıcıdan ve satıcıdan ayrı ayrı alındığından iki tarafın toplam yükü binde kırk olur. Oran Cumhurbaşkanı kararıyla değiştirilebildiğinden, özellikle yeni konutlarda ilgili karar ve güncel oran işlem öncesinde kontrol edilmelidir.
Varsayımsal örnek: matrah 2.000.000 TL, oran binde yirmi ise her taraf için harç 40.000 TL olur. Bu rakam yöntemin açıklanması içindir; güncel oran ve matrah esas alınarak yeniden hesaplanmalıdır.
İşlem türüne göre farklar
Harçlar Kanunu'ndaki (4) sayılı tarife yalnızca satış için değil, tapuda yapılan diğer işlemler için de harç öngörür. Bağış, miras yoluyla taksim, ipotek tesisi, ifraz ve birleştirme, satış vaadi şerhi gibi işlemlerin her biri için tarifede ayrı bir oran ya da maktu tutar bulunur. Bu nedenle işlemin türü değiştiğinde harç hesabı da değişir.
| İşlem | Hesaplama esası |
|---|---|
| İvazlı satış | Beyan edilen bedel, emlak vergisi değerinden az olmamak üzere |
| İpotek tesisi | İpotekle sağlanan borç miktarı |
| İfraz, taksim, birleştirme | Kayıtlı değer |
| Satış vaadi şerhi | Sözleşmede yazılı bedel (emlak vergisi değeri ile sınırlandırılmış aralıkta) |
Tarifedeki oranlar ve maktu tutarlar zaman içinde güncellendiğinden bu yazıda tek tek verilmemiştir; güncel tarife için mevzuat.gov.tr'deki Harçlar Kanunu metni ve Gelir İdaresi Başkanlığı tebliğleri esas alınmalıdır.
Düşük bedel beyanının sonuçları
Kanunun 63. maddesi, tapuda yapılan işlemden sonra emlak vergisi değerinden daha düşük bedel üzerinden harç ödendiğinin ya da beyan edilen bedelin gerçek durumu yansıtmadığının tespit edilmesi hâlinde aradaki farka isabet eden harcın ikmalen veya re'sen tarh edileceğini öngörür. Bu şekilde tarh edilen harç için vergi ziyaı cezası bir kat uygulanır. Bu nedenle gerçek bedelin beyan edilmesi önemlidir.
Sık sorulan sorular
Tapu harcı satıcıya hiç yansımaz mı?
Kanun satıcıya da harç yükümlülüğü getirir. İki tarafın aralarındaki masraf paylaşımı ise sözleşmeyle düzenlenebilir.
Harç, sadece beyan edilen bedelden mi hesaplanır?
Hayır. Beyan edilen bedel emlak vergisi değerinden düşükse emlak vergisi değeri matrah olur.
İpotek harcı ayrı mıdır?
Evet. Kredi kullanıldığında ipotek tesisi ayrı harca tabidir; oran tarifede borç miktarı üzerinden belirlenir.
Harç ne zaman ödenir?
Tapu işlemi sırasında, işlemin tescilinden önce ödenir. Ödeme yöntemi tapu müdürlüğünce bildirilir.
Kaynaklar
- 492 sayılı Harçlar Kanunu, mevzuat.gov.tr
- 1319 sayılı Emlak Vergisi Kanunu
- Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü
- Gelir İdaresi Başkanlığı
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki, mali veya yatırım danışmanlığı yerine geçmez. Oran ve tutarlar değişebilir; işlem öncesinde ilgili kurumun güncel duyurusu esas alınmalıdır.

