Binanın yapım yılı, hangi deprem yönetmeliğine göre tasarlandığı konusunda fikir verir; ancak deprem dayanımının tek belirleyicisi değildir. Zemin, malzeme kalitesi, tasarım, uygulama ve sonradan yapılan değişiklikler birlikte değerlendirilmelidir.
Yönetmelik dönemleri
Türkiye'de deprem tasarımına ilişkin yönetmelikler zaman içinde güncellenmiştir. Yaygın biçimde anılan dönemler, 1975 ve 1998 tarihli Afet Bölgelerinde Yapılacak Yapılar Hakkında Yönetmelik, 6 Mart 2007 tarihli (Resmî Gazete sayı 26454) Deprem Bölgelerinde Yapılacak Binalar Hakkında Yönetmelik ve 2018 tarihli Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği'dir. Bir yönetmeliğin hangi ruhsat tarihinden itibaren uygulandığı geçiş hükümlerine bağlı olabileceğinden, bir binanın hangi yönetmeliğe tabi olduğu ruhsat tarihi ve proje kayıtlarından kontrol edilmelidir.
En güncel düzenleme olan Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği 18 Mart 2018 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanmış ve 1 Ocak 2019 tarihinde yürürlüğe girmiştir. 2007 tarihli yönetmelik bu düzenlemeyle yürürlükten kaldırılmıştır.
Yapım yılı neden tek başına yeterli değil
Aynı yönetmeliğe göre ruhsat alan iki bina farklı performans gösterebilir. Bunun başlıca nedenleri şunlardır:
- Zemin koşulları: Aynı kentte farklı parsellerde zemin özellikleri değişebilir.
- Malzeme kalitesi: Beton ve donatı kalitesi, uygulama dönemine ve şantiye denetimine bağlıdır.
- Projeye uygunluk: Uygulamanın projeye ne ölçüde uyduğu önemlidir.
- Sonradan yapılan değişiklikler: Kolon veya perde kesilmesi, kat eklenmesi, kullanım değişikliği gibi müdahaleler taşıyıcı sistemi etkileyebilir.
- Bakım durumu: Korozyon, nem ve yapısal hasarlar dayanımı azaltabilir.
Yapı denetim sistemi 4708 sayılı Yapı Denetimi Hakkında Kanun ile getirilmiştir; denetime tabi yapılar ile denetimsiz dönemlerde yapılanlar arasında uygulama kalitesi bakımından farklılıklar bulunabilir. Bu bilgiyi her binaya genellemek doğru olmaz.
Genel bir karşılaştırma
| Konu | Yapım yılına bakılırsa | Yalnızca yaşa bakmanın sınırı |
|---|---|---|
| Tasarım esasları | Hangi yönetmeliğin geçerli olduğu görülür | Projenin gerçekten bu esaslara göre uygulandığı garanti edilmez |
| Denetim | Yapı denetim dönemi anlaşılabilir | Denetimin kalitesi belgelerle doğrulanmalıdır |
| Zemin | Etüt yapılıp yapılmadığı kontrol edilir | Yılı ile zemin kalitesi arasında doğrudan ilişki yoktur |
Bina değerlendirmesi nasıl yapılır
Bir binanın mevcut deprem performansı, mühendislik hesapları ve yerinde inceleme ile belirlenir. 6306 sayılı Kanun kapsamında riskli yapı tespiti, Başkanlıkça lisanslandırılan kurum ve kuruluşlara yaptırılır ve masraflar maliklere aittir. Tespit sonucunda bina riskli bulunursa tapu kütüğüne şerh düşülür ve maliklere e-Devlet Kapısı üzerinden bildirim yapılır.
Yaş ne olursa olsun, kaygı duyulan bir yapı için lisanslı kuruluşlardan mühendislik değerlendirmesi istenebilir. Riskli yapı kavramı ve süreç ayrı bir yazıda ele alınmıştır.
Belgeler neyi gösterir
Yapı ruhsatı, yapının hangi tarihte ve hangi proje üzerinden izin aldığını gösterir. Yapı kullanma izin belgesi (iskân) ise yapının ruhsat ve eklerine uygun tamamlandığına işaret eder. Bu belgeler yapının kâğıt üzerindeki geçmişini ortaya koyar; ancak gerçek durumu yalnızca yerinde mühendislik incelemesi gösterebilir. Eski yapılarda belgelerin tamamına ulaşılamayabilir; bu hâlde belediye arşivi ve tapu kayıtları ilk başvuru noktaları olabilir. Belge eksikliği tek başına yapının riskli olduğu anlamına gelmez, fakat değerlendirmenin daha ayrıntılı yapılmasını gerektirebilir.
Satın alma veya kiralama öncesinde
- Yapı ruhsat tarihini ve iskân bilgisini öğrenin.
- Projenin hangi yönetmeliğe göre hazırlandığını sorun.
- Yapıda sonradan değişiklik yapılıp yapılmadığını kat maliklerinden ve yönetimden öğrenin.
- Riskli yapı şerhi olup olmadığını tapu kaydından kontrol edin.
- Gerekirse bağımsız bir mühendisten görüş alın.
Eskişehir'de pratik bilgi
Eskişehir'deki bir binanın ruhsat ve iskân kayıtlarını ilgili ilçe belediyesinin imar birimi veya arşivi üzerinden sorabilirsiniz. Riskli yapı şerhi ise tapu kaydında görünür. Yetkili birimleri işlem öncesinde ilgili kurumun duyurularından teyit etmeniz önerilir.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; bir yapının güvenliği hakkında hüküm içermez. Mühendislik değerlendirmesi için yetkili kuruluşlara başvurulmalıdır.
Bu çerçevede yapım yılı, bir değerlendirmenin başlangıç noktası olarak kullanılabilir; sonuç ise yapıya özgü incelemeyle ortaya konmalıdır. Binası hakkında endişesi olan malikler, apartman yönetimi aracılığıyla ortak bir başvuru yapabilir ve lisanslı kuruluşlardan teklif isteyebilir.
Sık sorulan sorular
Yeni bina her zaman daha güvenli midir?
Yeni yönetmelik daha güncel esaslar içerir ancak uygulama kalitesi ve zemin koşulları sonucu etkiler; yaş tek başına belirleyici değildir.
Binamın hangi yönetmeliğe göre yapıldığını nasıl öğrenirim?
Ruhsat tarihi ve proje kayıtlarından, ilgili belediyenin imar biriminden öğrenilebilir.
Riskli yapı kaydı nasıl görünür?
Riskli yapılar tapu kütüğünün beyanlar hanesinde belirtilir.
Güçlendirme mümkün müdür?
Teknik değerlendirme sonucuna bağlıdır; yetkili bir mühendis ve lisanslı kuruluşun raporu gerekir.
Kaynaklar
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki, mali veya yatırım danışmanlığı yerine geçmez. Oran ve tutarlar değişebilir; işlem öncesinde ilgili kurumun güncel duyurusu esas alınmalıdır.

