İnşaat ve teknik

2018 deprem yönetmeliği neleri değiştirdi

Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği 2019 başında yürürlüğe girdi. Deprem haritası, yer hareketi düzeyleri ve yapım yılına göre durum başlıklarıyla özetlenir.

4 dk okuma · Güncelleme: 18.11.2026

Canyon Suite
Fotoğraf: Canyon Suite, Özlem İnşaat. Görsel temsilîdir; yazıyla doğrudan ilişkili değildir.

Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği (TBDY), 18 Mart 2018 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanmış, 1 Ocak 2019 tarihinde yürürlüğe girmiştir. Yönetmelik, 2007 tarihli Deprem Bölgelerinde Yapılacak Binalar Hakkında Yönetmelik'in yerini almış ve deprem tasarımında bölge yerine konuma özgü tehlike verisini esas almıştır.

Yönetmeliğin kimliği

TBDY, AFAD tarafından yayımlanmıştır. Resmî Gazete'de 18 Mart 2018 tarihli ve 30364 sayılı mükerrer sayıda yer almış, yürürlük tarihi 1 Ocak 2019 olarak belirlenmiştir. Yönetmeliğin 4. maddesiyle 2007 yönetmeliği yürürlükten kaldırılmıştır. Aynı Resmî Gazete sayısında, Bakanlar Kurulu Kararı (2018/11275) ile Türkiye Deprem Tehlike Haritası ve parametre değerleri de yayımlanmıştır.

Başlıca değişiklikler

Yönetmeliğin getirdiği esaslar özetle şöyle ifade edilebilir:

  • Deprem bölgesi kavramı yerine, bina konumuna ait koordinatlara dayanan deprem tehlikesi verisi kullanılmaktadır. Bunun için AFAD'ın yayımladığı Türkiye Deprem Tehlike Haritası esas alınır.
  • Deprem yer hareketinin farklı düzeyleri (DD-1 ile DD-4 arasında tanımlanan düzeyler) tasarımda ayrı performans hedefleriyle ilişkilendirilmiştir.
  • Bina Önem Sınıfı ve Bina Kullanım Sınıfı gibi kavramlarla yapıların kullanım amacına göre farklı tasarım ölçütleri öngörülmüştür.
  • Yerel zemin koşulları, tasarım spektrumunun belirlenmesinde daha belirgin bir yer tutmuştur.
  • Yüksek binalar ve deprem yalıtımlı binalar için özel esaslara yer verilmiştir.

Ayrıntılı teknik koşullar yönetmelik metninde ve ona dayanan tebliğlerde yer alır. Teknik sınırlar proje müellifleri tarafından hesaplamalarda uygulanır.

Eski ve yeni yaklaşımın farkı

Önceki yaklaşımda ülke deprem bölgelerine ayrılmış, bölgeye bağlı sabit bir etkin yer ivmesi katsayısı kullanılmıştır. Yeni yaklaşımda ise aynı il içinde bile farklı koordinatlar için farklı tehlike verisi bulunabilir. Bu durum, parsel koordinatının tasarım sürecinde önemini artırmıştır.

Bina yapım yılı açısından anlamı

Yönetmelik 1 Ocak 2019'dan itibaren uygulanmaktadır; bu tarihten önce ruhsatlandırılmış yapılar önceki yönetmeliklere göre tasarlanmış olabilir. Yapı ruhsat tarihi ve projenin hangi yönetmeliğe göre hazırlandığı, yapı ile ilgili kayıtlardan öğrenilebilir. Yaş tek başına belirleyici değildir; ayrıntı için "Binanın yapım yılı ve deprem dayanımı" yazısına bakılabilir.

Tasarım gözetimi ve kontrol

Yönetmelikle bağlantılı olarak "Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği Kapsamında Yapılacak Tasarım Gözetimi ve Kontrolü Hizmetlerine Dair Tebliğ" de yayımlanmıştır. Bu düzenleme bazı yapı türlerinde proje aşamasında ek kontrol getirir; hangi yapıların kapsandığı tebliğin güncel metninden kontrol edilmelidir.

Yönetmeliğin bağlı olduğu diğer düzenlemeler

TBDY tek başına işlemez; yapı ruhsatı, yapı denetimi ve zemin etüdü gibi başka düzenlemelerle birlikte uygulanır. Parsel bazlı zemin etüdü, yönetmelikte yer alan zemin sınıfı ve yerel zemin etkileri hesaplarının girdisini oluşturur. Yapı denetimi ise 4708 sayılı Yapı Denetimi Hakkında Kanun kapsamında yürütülür ve projenin yönetmeliğe uygun uygulanıp uygulanmadığını denetler. Bu nedenle bir yapının deprem güvenliği yalnızca yönetmeliğin varlığıyla değil, bu zincirin tamamının doğru işlemesiyle ilgilidir.

Yönetmelik yeni yapılacak binalar için esaslar içerir; mevcut binaların değerlendirilmesi ise ayrı bir konudur. Mevcut yapıların riskli olup olmadığının belirlenmesi 6306 sayılı Kanun kapsamındaki tespit sürecine dayanır. Bu iki alan birbirini tamamlar, ancak aynı işlem değildir.

Eskişehir'de pratik bilgi

Parsel için geçerli deprem tehlikesi verisi, AFAD'ın yayımladığı haritadan koordinat girilerek öğrenilebilir. Eskişehir'deki bir yapı için tasarım parametreleri, yapının ruhsat tarihi ve projesiyle birlikte değerlendirilmelidir. Mevcut bir binanın durumu hakkında bilgi için lisanslı bir kuruluşa başvurulabilir; riskli yapı kavramı ayrı bir yazıda anlatılmıştır.

Satın alma ve değerlendirmede nasıl kullanılabilir

  1. Yapı ruhsat tarihini öğrenin.
  2. Projenin hangi yönetmeliğe göre hazırlandığını sorun.
  3. Zemin etüdü raporunun varlığını kontrol edin.
  4. Yapı denetim kuruluşu bilgisini isteyin.
  5. Gerekirse bağımsız bir mühendislik görüşü alın.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; mühendislik değerlendirmesi yerine geçmez.

Yönetmeliğin uygulanmasına ilişkin tebliğ ve değişiklikler zaman zaman yayımlanabilir; yönetmeliğin revize edilmesi de gündeme gelebilir. Bu nedenle bir yapı projesinde geçerli esasların hangileri olduğu, proje müellifi ve yapı denetim kuruluşu aracılığıyla, ruhsat tarihindeki mevzuata göre teyit edilmelidir. Yönetmelik metni AFAD ve Mevzuat Bilgi Sistemi üzerinden okunabilir.

Sık sorulan sorular

Yönetmelik ne zaman yürürlüğe girdi?

1 Ocak 2019 tarihinde yürürlüğe girmiştir.

Deprem bölgesi haritası hâlâ kullanılıyor mu?

Yeni yönetmelikte koordinata dayalı deprem tehlike haritası esas alınmıştır; eski bölge haritası yerine bu harita geçmiştir.

2019 öncesi yapılar güvenli değil midir?

Bu sonuca yalnızca yaşa bakarak varılamaz; zemin, malzeme, tasarım ve uygulama kalitesi birlikte değerlendirilir.

Parselimin deprem verisini nereden öğrenirim?

AFAD'ın Türkiye Deprem Tehlike Haritası uygulamasından koordinat girilerek öğrenilebilir.

Kaynaklar

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki, mali veya yatırım danışmanlığı yerine geçmez. Oran ve tutarlar değişebilir; işlem öncesinde ilgili kurumun güncel duyurusu esas alınmalıdır.