Arsa alımında temel soru, bölgeden önce parselin imar durumudur. Aynı mahalledeki iki parselin yapılaşma hakkı, kullanım amacı ve kısıtları birbirinden farklı olabilir. Bu yazıda Eskişehir için bölge sıralaması yapılmamış, arsa seçiminde izlenecek resmî sorgulama adımları ve incelenecek veriler anlatılmıştır.
İlçeler ve gelişme bölgeleri nasıl incelenir
Eskişehir'de iki merkez ilçe (Odunpazarı ve Tepebaşı) ile on iki diğer ilçe bulunur: Sivrihisar, Çifteler, Seyitgazi, Alpu, Mihalıççık, Mahmudiye, İnönü, Beylikova, Günyüzü, Sarıcakaya, Mihalgazi ve Han. Hangi bölgelerde gelişme olduğunu belirlemek için tahmin yerine resmî plan belgelerine başvurulur:
- İlçe belediyesinin yürürlükteki imar planları
- Eskişehir Büyükşehir Belediyesi'nin çevre düzeni ve plan çalışmaları
- Yeni yol, tramvay ve altyapı yatırımlarına ilişkin kurumsal duyurular
- TÜİK yapı izin istatistikleri (bölgede inşaat hareketini gösterir)
Planlı gelişme söz konusu olsa bile, plan değişikliği ve uygulama süresi kesin değildir.
İmar planı kontrolü
Arsa almadan önce şu belgeler alınır:
- İmar durum belgesi: Parselin kullanım amacı, yapılaşma koşulları ve yapı yüksekliği gibi bilgileri içerir. İlgili belediyeden alınır.
- Tapu kaydı: Tapudaki nitelik (arsa, tarla, bağ gibi), şerh ve ipotek bilgileri.
- Kadastro ve parsel bilgisi: Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü'nün parsel sorgu sistemi ile konum ve alan kontrol edilir.
- Plan notları: Parseli ilgilendiren özel plan hükümleri.
Tapuda "tarla" niteliğinde görünen bir parselde yapılaşma koşulları, imarlı bir arsadan farklıdır. Tarım arazilerinde kullanım ve bölünme konuları Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu'na tabidir; bu konuda ilgili müdürlükten bilgi alınmalıdır.
Arsa türüne göre farklar
| Tür | Dikkat edilecek nokta |
|---|---|
| İmarlı arsa | Yapılaşma koşulları, emsal ve kat yüksekliği |
| Tarla ve bağ | Tarımsal koruma kuralları, yapılaşma kısıtları |
| Hisseli arsa | Paydaşlar ve hisse devri koşulları |
| Koruma alanı | Koruma kurulu kararları |
Hisseli arsalarda önalım (şufa) hakkı gündeme gelebileceğinden, bu konuya ilişkin rehber yazısına da bakılmalıdır.
Altyapı ve çevre koşulları
- Yol, elektrik, su ve doğal gaz hattı bağlantısı
- Parselin kadastro yoluna cephesi
- Deprem tehlike haritasındaki değerler ve zemin etüdü ihtiyacı
- Dere yatağı, heyelan veya sel riski gibi doğal etkenler
- Çevredeki sanayi, atık veya yüksek gerilim hattı
Zemin ve deprem konularında genel bilgi için "Eskişehir'de deprem riski ve zemin yapısı" yazısına bakılabilir; arsada bina yapımı öncesinde mutlaka zemin etüdü yaptırılmalıdır.
Satın alma sürecindeki adımlar
- Parsel için imar durumu ve tapu bilgisinin alınması
- Fiyatın benzer satışlarla karşılaştırılması
- Satıcının tapu sahipliğinin ve yetkisinin kontrolü
- Tapuda satış işleminin yapılması ve harçların ödenmesi
- Bir hukukçu veya gayrimenkul uzmanından görüş alınması
Fiyat bu yazıda verilmemiştir; resmî değerleme, benzer parsel satışları ve emlak vergi değeri karşılaştırma için kullanılabilir.
Kullanım amacını netleştirmek
Arsanın alınma amacı, hangi bilgilerin öncelikli olduğunu belirler. Konut yapmak için alınan parselde yapılaşma koşulları, kat adedi ve emsal oranı önemlidir. Yatırım amacıyla alınan parselde ise plan değişikliği ihtimali, çevredeki yapılaşma ve altyapı yatırımları izlenmelidir. Tarımsal amaçla alınan arazide su kaynağı, toprak yapısı ve tarım mevzuatı öne çıkar.
Amaç belli olduktan sonra şu soruların cevabı aranır: Parsel imarlı mıdır? Yola cephesi var mı? Altyapı hatları parsele ulaşıyor mu? Parselin bir bölümü yol, yeşil alan veya kamu hizmeti için ayrılmış mı? Bu soruların cevapları imar durum belgesi ve plan notlarında bulunur. Cevapların her biri yazılı belgeyle doğrulanmalı, satıcının sözlü beyanı yeterli sayılmamalıdır.
Fiyat değerlendirmesi
Arsa fiyatı için tek bir rakam yerine, farklı verilerin karşılaştırılması önerilir. Aynı bölgede yakın zamanda satılan parsellerin tapu kayıtları, emlak vergisi için belediyenin belirlediği arsa m² değeri ve güvenilir bir değerleme uzmanı raporu bu amaçla kullanılabilir. İlan bedelleri ile gerçekleşen satış bedelleri arasında fark olabileceği unutulmamalıdır.
Bir parselin fiyatını etkileyen başlıca unsurlar imar durumu, yola cephe, altyapı, şekil ve eğim, çevresel koşullar ve yasal kısıtlardır. Bu unsurlar, aynı mahalledeki parseller arasında bile farklılık gösterebilir. Kıyaslama yapılırken benzer özellikteki parsellerle karşılaştırma yapılmalıdır.
Sık sorulan sorular
Eskişehir'de hangi bölgedeki arsa değer kazanır?
Bu konuda kesin bir bölge belirtmek mümkün değildir. İmar planı, altyapı yatırımları ve talep gibi etkenler değerlendirilmelidir.
İmar durumu nereden öğrenilir?
Parselin bağlı olduğu belediyenin imar müdürlüğünden öğrenilir. Birçok belediye bu belgeyi elektronik ortamda da sunmaktadır.
Tarla niteliğindeki arsada ev yapılabilir mi?
Her zaman yapılamaz. Tarımsal arazi mevzuatı ve imar durumu belirleyicidir; ilgili müdürlüklere başvurulmalıdır.
Arsa alımında vergi ödenir mi?
Tapu harcı alıcı ve satıcı tarafından ödenir; arsa için emlak vergisi de söz konusudur. Güncel oranlar için ilgili mevzuata bakılmalıdır.
Kaynaklar
- Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü parsel sorgu
- Eskişehir Büyükşehir Belediyesi
- Odunpazarı Belediyesi
- Tepebaşı Belediyesi
- TÜİK yapı izin istatistikleri
- AFAD Türkiye Deprem Tehlike Haritası
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki, mali veya yatırım danışmanlığı yerine geçmez. Oran ve tutarlar değişebilir; işlem öncesinde ilgili kurumun güncel duyurusu esas alınmalıdır.

